مقدمه دكتر محسن حيدرنيا فهرست مخطوطات فارسى - تاجيكى انستيتوى شرقشناسى آكادمى علوم اتحاد جماهير شوروى ، يك فهرست توصيفى روسى است كه توسط چند نسخه شناس و ايرانشناس معروف در يك پروسه طولانى در نيمه دوم قرن بيستم تهيه و به تدريج چاپ شده است . اين مجموعه بيش از هزار نسخه را در بر مىگيرد . اگر چه برخى عناوين تك نسخه‌اند ، اما غالبا هر عنوان از چند نسخه بر خوردار است كه در برخى موارد گاه تا 15 نسخه هم مىرسد . جلدهاى يك تا سه كه توسط استاد ن . د . ميكلوخا ماكلايا بررسى و به صورت توصيفى فهرست شده‌اند ، دقيقا ، 509 نسخه خطى و 190 عنوان را در بر مىگيرد ، كه از اين ميان 31 عنوان به مسالك و ممالك‌ها و 59 عنوان به تذكره‌ها و تراجم احوال و 100 عنوان به تواريخ عمومى و دودمانى و محلى اختصاص يافته است . اين سه جلد در سالهاى 1955 و 1961 و 1975 ميلادى در مسكو به چاپ رسيده‌اند . استاد ميكلوخا ، فهرست نگار جلدهاى اول تا سوم به همراه ويراستاران مسوول جلد اول ؛ و . ى . بليايف و د . اى . تيخانف ، فى الواقع از بنيانگذران اين طرح عظيم بوده و شيوهء كارشان مبناى كار فهرست نويسان جلدهاى ديگر بعدى قرار گرفته است . در اين خصوص مقدمهء جامعى كه بر جلد نخست آمده است به خوبى روش كار ايشان را در توصيف نسخهء باز مىنمايد . كه عمدتا براى توصيف هر نسخه بر 29 آيتم كه مشعر است بر توصيفات كتابشناسى و نسخه شناسى تاكيد داشته‌اند . نام‌هاى ؛ « اى . آ . اوربلى » و « و . ى . بليايف » به عنوان ويراستاران مسوول جلد دوم و « او . اف . اكيموشكين » ، به عنوان ويراستار مسوول جلد سوم ، آمده است . اين ويراستاران وظيفه نظارت و مسووليت كلى را برعهده داشته‌اند . جلدهاى چهارم و پنجم توسط استاد ، اس . اى . بايفسكى فهرست شده كه به فرهنگ‌ها و معاجم و كتب لغت اختصاص يافته و در سالهاى 1962 و 1968 ميلادى در مسكو به چاپ رسيده‌اند . دبير مسئول اين دو جلد آ . ن . بالديرف بوده و همو است كه مسووليت ويراستارى جلدهاى ششم و هفتم و هشتم را نيز بر عهده داشته است . جلد ششم توسط ، آ . ان . تومانويچ در سال 1981 چاپ شده و به مجموعه‌هاى خطى كه در بردارنده حكايات مشهور بوده‌اند ، اختصاص يافته است . جلدهاى هفتم و هشتم به دواوين و آثار ادبى برجسته اعم از نثر و نظم تعلق دارد كه به ترتيب توسط ، ز . ان . واروژيكينا و خ . ان . نيازوف ، در سالهاى 1980 و 1979 در مسكو چاپ شده‌اند . جلد دهم نيز در سال 1993 توسط اكيموشكين فهرست شده است كه حاوى حدود 150 نسخه از مجموعه‌هاى شعرى و منتخبات ادبى است . ويراستار مسوول اين جلد ، ولگينا بوده است . تقديم و تاخر سنوات چاپ با شماره جلدها همخوانى كامل ندارد . زيرا برخى از استادان كه مشغول جلدهاى متقدم بوده‌اند ، زودتر كار خود را تمام كرده‌اند و يا شايد هم حجم كارشان كمتر بوده است . چنان كه جلد نهم هنوز هم نشر نيافته ، در حالى كه جلد دهم چاپ شده است . به هر روى كار تهيه و چاپ اين مجلدات نه گانه موجود در يك پروسه زمانى چهل ساله انجام گرفته است به نحوى كه در سال 1955 اولين جلد توسط ميكلوخا ميكلاى و در سال 1993 ميلادى دهمين جلد توسط اكيموشكين به چاپ مىرسد . هرچند هنوز جاى جلد نهم اين مجموعه خالى است .